Karaczan argentyński w pojemniku 60 l: 26 czy 30 °C, liczone dniami rozwoju i watami

Wersja krótka: temperatura hodowli karaczana argentyńskiego w opisach hodowców i sklepów rozjeżdża się od „20–30 °C”, przez „minimum 24”, po „28–32”. Jedna strona dorzuca nawet tolerancję od −15 do +40 °C (bez żadnego źródła). Szukałem czegoś lepszego i znalazłem jedno badanie laboratoryjne, w którym nimfy Blaptica dubia hodowano w sześciu stałych temperaturach i liczono dni każdego stadium. Z badania wychodzi, że w 30 °C nimfa dochodzi do dorosłości w około 149 dni, w 25 °C w 233 dni, a w 26 °C, według modelu z tego samego badania, w około 210 dni.

Druga połowa pytania „26 czy 30 °C” jest cieplna, a nie biologiczna: ile watów trzeba, żeby pojemnik w pokoju trzymał jedną albo drugą temperaturę. Tu liczę bilans cieplny pojemnika 60 litrów tak samo, jak liczyłem terrarium w karcie o watach. Karaczanów argentyńskich nie hoduję i nie mam z pojemnika żadnych logów. Wszystkie liczby są z badania albo z rachunku.

Badanie, na którym się opieram

Hao Wu, Xing Ping Hu i Arthur Appel z Auburn University opublikowali w 2017 roku w Journal of Economic Entomology pracę o rozwoju nimf w 15, 20, 25, 30, 35 i 40 °C. Pełne tabele są w pracy magisterskiej Wu z 2013 roku, udostępnionej przez uczelnię. Nimfy trzymano w grupach po dziesięć, sześć grup na temperaturę, i zapisywano moment każdej wylinki.

Średni czas od urodzenia do końca kolejnych stadiów wyglądał tak:

Koniec stadium	20 °C	25 °C	30 °C
1.	39 dni	25 dni	20 dni
2.	80 dni	51 dni	36 dni
3.	116 dni	78 dni	53 dni
4.	162 dni	107 dni	70 dni
5.	220 dni	133 dni	88 dni
6.	brak danych	168 dni	106 dni
7. (dorosłość)	brak danych	233 dni	149 dni

W 20 °C tabela zatrzymuje się na piątym stadium, choć autor pisze, że nimfy doszły do dorosłości także w tej temperaturze. Poza przedziałem 20–30 °C rozwój się nie udał. W 35 °C nimfy zaczęły ginąć w trzecim stadium i żadna nie przeżyła czwartego. W 40 °C wszystkie zginęły do czwartego dnia. W 15 °C po 277 dniach jedna nimfa przeszła do drugiego stadium, a po 467 dniach część wciąż była w pierwszym.

Artykuł z 2017 roku podaje jeszcze krytyczne temperatury, przy których owady tracą zdolność ruchu przy szybkim ogrzewaniu albo chłodzeniu. Maksimum wynosi od 44,8 do 49,9 °C, minimum od około −2 do −3,1 °C, zależnie od stadium. To są granice krótkiego testu (a nie warunki hodowli). Liczba „−15 °C” z internetu nie ma w tym badaniu żadnego oparcia.

26 czy 30 °C: czas

Dla każdego stadium autorzy dopasowali prostą zależność tempa rozwoju od temperatury, a potem wyliczyli dwie liczby: próg, poniżej którego rozwój staje, oraz sumę stopniodni potrzebną do ukończenia stadium. Dla całego rozwoju nimfy to 2071 stopniodni ponad progiem 16,12 °C.

Czas w dniach to suma stopniodni podzielona przez nadwyżkę temperatury nad progiem:

D = 2071 / (T − 16,12)

Formuła odtwarza pomiary: dla 25 °C daje 233 dni, dla 30 °C 149 dni. Autorzy zastrzegają, że model liniowy dobrze działa między 20 a 30 °C, więc w tym przedziale wolno interpolować.

Temperatura stała	Dni do dorosłości	Względem 30 °C
25 °C	233 (pomiar)	+56 %
26 °C	210 (model)	+41 %
28 °C	174 (model)	+17 %
30 °C	149 (pomiar)	—

Cztery stopnie różnicy między 26 a 30 °C dają dwa miesiące na pokolenie. Przejście z 28 na 30 °C daje już tylko 25 dni. Każdy kolejny stopień przyspiesza coraz mniej, a górna granica, za którą w badaniu zaczyna się śmiertelność, jest pięć stopni dalej.

Jedno zastrzeżenie: to są temperatury stałe w laboratorium, w szklanym słoju z tekturową kryjówką. W pojemniku z matą temperatura ma gradient i wahania wokół nastawy termostatu. Tempo rozwoju przy temperaturze zmiennej nie musi być takie samo jak przy stałej o tej samej średniej. Autor pisze to zresztą sam, zostawiając zmienne temperatury jako temat do zbadania.

26 czy 30 °C: waty

Pojemnik 60 × 40 × 25 cm ma 60 litrów i 0,98 m² ścianek. Ścianka z tworzywa ma grubość milimetra lub dwóch, a jej opór jest mały wobec oporów przejmowania ciepła na powierzchniach. Konwencje ISO 6946, przytaczane przez BRE w BR 443, podają dla ściany 0,13 m²·K/W po stronie nieruchomego powietrza. Przyjmuję tę wartość z obu stron ścianki, bo i w środku pojemnika, i w pokoju powietrze prawie stoi. Daje to U ≈ 3,8 W/(m²·K) i stratę 3,9 W na każdy kelwin różnicy, razem z wentylacją przez siatkę.

Wersja z izolacją to 20 mm styropianu na czterech bokach. Wieko zostaje bez izolacji, bo w nim jest siatka, a dno też, bo pod nim leży mata z prześwitem. Płyta EPS 100 ma według karty technicznej λD = 0,036 W/(m·K), więc 20 mm dokłada 0,56 m²·K/W oporu. Strata spada do 2,6 W na kelwin. Ponad jedna trzecia tego, co zostało, ucieka przez samo wieko.

Nastawa	Pokój 20 °C, bez izolacji	Pokój 20 °C, EPS 20 mm	Pokój 22 °C, bez izolacji	Pokój 22 °C, EPS 20 mm
26 °C	23 W	15 W	15 W	10 W
28 °C	31 W	21 W	23 W	15 W
30 °C	39 W	26 W	31 W	21 W

To jest moc, którą grzejnik musi dostarczać średnio, żeby utrzymać nastawę. Mata musi mieć jej więcej, bo termostat ją wyłącza i włącza, a przy zimnym pokoju pracuje dłużej. Karty mat i ich moce na metr kwadratowy rozpisałem w karcie o macie grzewczej. Mata 20 W pod dnem izolowanego pojemnika wystarczy na 26 °C w pokoju 20 °C, ale na 30 °C już nie. Bez izolacji 30 °C wymaga maty około 40 W, a taka mata w serii o szerokości 28 cm ma 89 cm długości i pod dnem 60 × 40 cm się nie zmieści.

Energia na jedno pokolenie

Tu wyszedł mi bug w intuicji. Mnożę średnią moc przez liczbę dni do dorosłości (pokój 21 °C):

Wariant	26 °C, 210 dni	30 °C, 149 dni
Bez izolacji	97 kWh	125 kWh
EPS 20 mm na bokach	64 kWh	83 kWh

W 30 °C pokolenie rośnie o dwa miesiące szybciej, ale zużywa o jedną czwartą więcej energii. W 26 °C jest wolniej i taniej. Izolacja zmienia oba warianty mocniej niż wybór między nimi: pojemnik oklejony styropianem w 30 °C zużywa mniej niż goły w 26 °C.

Nie ma tu dobrej i złej odpowiedzi. Jeśli karmówka jest potrzebna szybko, 30 °C ma sens. Jeśli kolonia ma się kręcić sama, a rachunek za prąd ma znaczenie, 26 °C w izolowanym pojemniku jest rozsądniejsze. W obu przypadkach górną granicę wyznacza termostat, a nie mata.

Ile karaczanów w pojemniku

To pytanie miało dostać osobną kartę, ale nie ma na nie danych, które mógłbym zacytować. W badaniu, na którym się opieram, dorosłe owady trzymano w słojach 3,8 l z kartonem, a nimfy były w grupach po dziesięć w słojach 1,9 l. To są warunki eksperymentu, nie hodowli produkcyjnej. Liczby „tyle a tyle dorosłych na stopę kwadratową” krążą po stronach sprzedawców, ale bez metody i bez publikacji, więc ich nie powtarzam.

Tak samo z wilgotnością. Nie znalazłem recenzowanego źródła, które podawałoby wilgotność dla tego gatunku jako wynik badania, a nie jako zalecenie. Wolę zostawić puste pole niż przepisać liczbę z opisu produktu.

Mata na pojemniku z tworzywa

Karty mat, które czytałem, opisują montaż pod szklanym dnem terrarium. O pojemnikach z tworzywa milczą. Przed przyklejeniem maty do plastiku sprawdź instrukcję swojej maty i zostaw pod dnem prześwit, tak jak przy terrarium. Rachunek z karty o macie mówi, że mata bez odpływu ciepła w dół robi się gorętsza. A tworzywo to nie szkło.

Jeśli masz już hodowlę mączników, pamiętaj, że tam optymalny zakres był niższy i mata pod pojemnikiem przesuszała podłoże przy dnie. Karaczany i mączniki w jednej skrzynce z jednym termostatem to temat na osobne liczenie.